مهاجرت تحصیلی به ترکیه: سال به سال تا اقامت دائم

مسیرسنج: سال‌های اقامت شما چقدر حساب می‌شود؟

مقطع، طول دوره، سال آمادگی و همراهانتان را انتخاب کنید. ابزار می‌گوید از کی می‌توانید کار کنید، خانواده از کی می‌تواند بیاید و تا اقامت بلندمدت چند سال مانده است.

آیا مهاجرت تحصیلی به اقامت دائم و شهروندی می‌رسد؟

به‌تنهایی نه، اما راه را کوتاه‌تر می‌کند. آنچه ایرانی‌ها «اقامت دائم ترکیه» می‌نامند، در قانون «اقامت بلندمدت» (uzun dönem ikamet izni) نام دارد. طبق ماده‌ی ۴۲ و ۴۳ قانون ۶۴۵۸، این اقامت به کسی داده می‌شود که دست‌کم ۸ سال بدون وقفه با اجازه‌ی اقامت در ترکیه مانده باشد.

قاعده‌ی نصف: هر سال تحصیل، شش ماه

ماده‌ی ۲۸ قانون ۶۴۵۸ صریح است. در شمارش این ۸ سال، نصف مدت اقامت دانشجویی و همه‌ی مدت اقامت‌های دیگر حساب می‌شود. مجوز کار معتبر هم طبق ماده‌ی ۲۷ همان قانون اجازه‌ی اقامت به حساب می‌آید. پس هر سال کار کامل حساب می‌شود و هر سال تحصیل شش ماه.

اقامت بلندمدت شرط‌های دیگری هم دارد. این شرط‌ها در ماده‌ی ۴۳ قانون ۶۴۵۸ آمده است:

• در سه سال آخر از کمک‌های اجتماعی دولت ترکیه استفاده نکرده باشید.
• درآمد کافی و منظم داشته باشید.
• بیمه‌ی درمانی معتبر داشته باشید.
• برای نظم عمومی و امنیت ترکیه تهدید به شمار نیایید.

یک مثال: کارشناسی چهارساله با یک سال آمادگی زبان

یعنی کسی که ۵ سال در ترکیه درس خوانده، حدود ده سال و نیم بعد از شروع تحصیل به ۸ سال حساب‌شده می‌رسد. شرطش این است که بدون وقفه بماند و کار پیدا کند. اگر بعد از تحصیل یک‌راست مجوز کار بگیرد، حساب همین است، چون هر سال اقامت غیرتحصیلی کامل شمرده می‌شود (ماده‌ی ۲۸ قانون ۶۴۵۸).

دانشجوی ارشد یا دکتری ممکن است در دوران تحصیل مجوز کار بگیرد. طبق ماده‌ی ۳۸ آیین‌نامه‌ی اجرایی قانون ۶۴۵۸، مدت مجوز کار او کامل حساب می‌شود. همان مدت دیگر یک بار هم به‌عنوان اقامت دانشجویی شمرده نمی‌شود.

چه چیزی شمارش را قطع می‌کند

طبق ماده‌ی ۲۸ قانون ۶۴۵۸، اقامت شما «قطع» می‌شود اگر در یک سال روی هم بیش از شش ماه بیرون از ترکیه باشید. همین‌طور اگر در پنج سال آخر روی هم بیش از یک سال بیرون باشید. در این حالت سال‌های قبلی دیگر حساب نمی‌شوند. غیبت برای خدمت عمومی اجباری، تحصیل یا درمان از این قاعده مستثناست.

شهروندی ترکیه از راه اقامت

شهروندی قاعده‌ی جداگانه‌ای دارد. طبق ماده‌ی ۱۱ قانون تابعیت ۵۹۰۱، متقاضی باید پیش از درخواست ۵ سال بدون وقفه در ترکیه اقامت داشته باشد. شرط‌های دیگری هم هست، مثل قصد ماندن در ترکیه، ترکی کافی و درآمد.

ماده‌ی ۷۱ آیین‌نامه‌ی قانون تابعیت اقامت با هدف تحصیل را برای شهروندی «اقامت معتبر» نمی‌داند. اما همین ماده یک استثنا دارد. اگر بعد از تحصیل، بدون وقفه، به اقامتی با دلیل معتبر بروید، مدت‌های قبلی هم حساب می‌شود. این استثنا شامل اقامت گردشگری نمی‌شود. برای شهروندی قاعده‌ی «نصف» وجود ندارد.

همسر و فرزند: اقامت خانوادگی همراه دانشجو

آنچه سایت‌ها «ویزای همراه» می‌نامند، در ترکیه اقامت خانوادگی (aile ikamet izni) است. طبق ماده‌ی ۳۴ و ۳۸ قانون ۶۴۵۸ و ماده‌ی ۳۵ آیین‌نامه‌ی اجرایی، دانشجو این اقامت را فقط برای همسر و فرزندانش می‌گیرد. فرزند باید زیر ۱۸ سال یا وابسته به شما باشد. اقامت دانشجویی برای پدر و مادر و بقیه‌ی خویشاوندان هیچ حقی ایجاد نمی‌کند.

اقامت خانوادگی هر بار حداکثر سه سال است. این اقامت هیچ‌وقت از اقامت خود شما طولانی‌تر نمی‌شود (ماده‌ی ۳۴ قانون ۶۴۵۸).

شرط‌های شما به‌عنوان سرپرست خانواده

• دست‌کم یک سال با اجازه‌ی اقامت در ترکیه مانده باشید. پس خانواده معمولاً از سال دوم می‌تواند اقامت بگیرد.
• درآمد ماهانه‌ای داشته باشید که از حداقل دستمزد کمتر نباشد. برای هر نفر خانواده، با خود شما، هم از یک‌سوم حداقل دستمزد کمتر نباشد.
• خانه‌ای داشته باشید که از نظر سلامت و ایمنی برای خانواده مناسب باشد.
• بیمه‌ی درمانی برای همه‌ی اعضای خانواده بگیرید.
• در پنج سال گذشته به جرم علیه نظم خانواده محکوم نشده باشید.
• نشانی شما در سامانه‌ی ثبت نشانی ترکیه ثبت شده باشد.
• شما و همسرتان هر دو دست‌کم ۱۸ سال داشته باشید و ازدواج برای گرفتن اقامت نباشد.

این شرط‌ها در ماده‌ی ۳۵ قانون ۶۴۵۸ آمده است.

حساب درآمد با حداقل دستمزد ۲۰۲۶

حداقل دستمزد خالص ۲۰۲۶ ترکیه ماهانه ۲۸٬۰۷۵٫۵۰ لیر است. این عدد از ۱ ژانویه تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ اعتبار دارد (وزارت کار ترکیه). یک‌سوم آن ۹٬۳۵۸٫۵۰ لیر است. فهرست مدارک اداره‌ی مهاجرت می‌گوید خود سرپرست هم یکی از اعضای خانواده شمرده می‌شود. جمع درآمد هم هیچ‌وقت از حداقل دستمزد کمتر نیست.

اینکه کدام مدرک را درآمد قبول می‌کنند، با اداره‌ی مهاجرت استان است. این را پیش از سفر خانواده بپرسید.

مدارک اقامت خانوادگی

فهرست رسمی در سامانه‌ی e-İkamet است. مهم‌ترین مدارک این‌هاست:

• فرم درخواست اقامت و کپی گذرنامه‌ی هر نفر.
• دو عکس بیومتریک برای هر متقاضی و یک عکس برای خود شما.
• سند ازدواج. سندی که از ایران می‌آید، ترجمه‌ی رسمی ترکی با تأیید دفتر اسناد رسمی (noter) لازم دارد، به‌علاوه‌ی آپوستیل یا تأیید کنسولی.
• برای فرزندان، اگر نام پدر و مادر در گذرنامه نیست، گواهی تولد. در صورت طلاق، سند حضانت یا رضایت‌نامه‌ی والد دیگر.
• مدرک درآمد شما.
• بیمه‌ی درمانی برای همه‌ی اعضای خانواده، به اندازه‌ی مدت اقامت.
• گواهی عدم سوءپیشینه‌ی شما. اگر پنج سال در ترکیه نبوده‌اید، از ایران. بهتر است سه ماه پیش از درخواست اقدام کنید.
• مدرک نشانی: سند ملک یا اجاره‌نامه‌ی محضری.
• رسید پرداخت بهای کارت و هزینه‌ی اقامت.

خانواده‌ی ایرانی هم مثل خود دانشجو بدون ویزا وارد می‌شود و اقامت را در ترکیه درخواست می‌دهد. شرط ورود را پیش از سفر در ویزای تحصیلی ترکیه بررسی کنید. اگر فرزندتان خودش می‌خواهد در ترکیه درس بخواند، قاعده‌هایش در تحصیل در ترکیه زیر ۱۸ سال است.

بعد از فارغ‌التحصیلی: اقامت یک‌ساله و رفتن به اقامت کار

اقامت دانشجویی روز فارغ‌التحصیلی تمام می‌شود (ماده‌ی ۳۷ آیین‌نامه‌ی اجرایی). اما راه ماندن بسته نیست. طبق ماده‌ی ۳۱ قانون ۶۴۵۸، کسی که تحصیلات دانشگاهی را در ترکیه تمام کرده، می‌تواند اقامت کوتاه‌مدت بگیرد. شرطش این است که تا شش ماه بعد از تاریخ فارغ‌التحصیلی درخواست بدهد.

• این اقامت فقط یک بار داده می‌شود.
• مدتش حداکثر یک سال است (ماده‌ی ۲۸ آیین‌نامه‌ی اجرایی).
• قانون می‌گوید این اقامت «می‌تواند داده شود». یعنی حق قطعی نیست و اداره‌ی مهاجرت تصمیم می‌گیرد.
• این یک سال برای اقامت بلندمدت کامل حساب می‌شود، چون اقامت دانشجویی نیست (ماده‌ی ۲۸ قانون ۶۴۵۸).

از اقامت فارغ‌التحصیلان به اقامت کار

برای ماندن بلندمدت باید کار پیدا کنید. درخواست مجوز کار را کارفرما به نام شما می‌دهد (آیین‌نامه‌ی نیروی کار بین‌المللی). مجوز کار معتبر خودش اقامت به حساب می‌آید و کامل شمرده می‌شود (ماده‌ی ۲۷ قانون ۶۴۵۸).

یک بند تازه کار را برای کسی که مدتی در ترکیه زندگی کرده آسان‌تر کرده است. این بند A.4.1 در معیارهای مجوز کار است و از ۳ اوت ۲۰۲۶ اجرا می‌شود. شرطش این است که در سه سال آخر دست‌کم یک سال قانونی در ترکیه مانده باشید و درخواست از داخل ترکیه باشد. در این حالت دو شرط سخت برای کارفرما اجرا نمی‌شود.

• شرط استخدام پنج کارمند ترک به ازای هر کارمند خارجی.
• شرط حداقل سرمایه یا فروش شرکت.

این استثنا در هر محل کار فقط برای سه خارجی است. شمار کارمندان خارجی هم نباید از کارمندان ترک بیشتر شود. متن بند از «اجازه‌ی اقامت» حرف می‌زند و نام اقامت دانشجویی را جداگانه نمی‌آورد. اینکه سال‌های تحصیل شما را حساب می‌کنند یا نه، با وزارت کار است. این بند مخصوص فارغ‌التحصیلان نیست و استثنای جداگانه‌ای برای آن‌ها وجود ندارد.

حقوق شما هم حداقلی دارد. طبق همان معیارها، مهندس و معمار دست‌کم چهار برابر حداقل دستمزد ناخالص می‌گیرد. کارهای تخصصی دست‌کم دو برابر آن را دارند. حداقل دستمزد ناخالص ۲۰۲۶ ماهانه ۳۳٬۰۳۰ لیر است (وزارت کار ترکیه).

هزینه‌ی مجوز کار یک‌ساله در ۲۰۲۶، ۱۲٬۵۷۴٫۹۰ لیر است. بهای کارت آن هم ۹۶۴ لیر است (جدول هزینه‌ی وزارت کار).

کار در دوران تحصیل

دانشجوی کاردانی و کارشناسی بعد از سال اول، و دانشجوی ارشد و دکتری از همان ابتدا، می‌تواند با مجوز کار کار کند (ماده‌ی ۴۱ قانون ۶۴۵۸). دانشجوی کاردانی و کارشناسی فقط پاره‌وقت کار می‌کند (ماده‌ی ۴۳ آیین‌نامه‌ی نیروی کار بین‌المللی).

سقف قدیمی ۲۴ ساعت در هفته در سال ۲۰۱۶ از قانون ۶۴۵۸ حذف شد و ساعت کار حالا تابع قانون کار است. عدد «۲۰ ساعت» که در سایت‌ها می‌بینید، در این قانون نیست. جزئیات در قوانین کار دانشجویی در ترکیه آمده است.

هزینه‌ی رسمی اقامت برای شما و خانواده در ۲۰۲۶

دانشجوی دانشگاه ترکیه بابت اقامت فقط بهای کارت را می‌دهد. طبق ماده‌ی ۳۵ آیین‌نامه‌ی اجرایی، دانشجو از هزینه‌ی اقامت (harç) معاف است. همسر و فرزندان این معافیت را ندارند. نرخ فارغ‌التحصیل به گروه کشور گذرنامه‌اش بستگی دارد (جدول اداره‌ی مهاجرت).

جدول اداره‌ی مهاجرت یک نرخ استاندارد دارد. این نرخ برای کشورهایی است که در هیچ گروه خاصی نیستند. برای ماه اول، روزی ۳۴۸٫۱۰ لیر است، دست‌کم ۶۵۳٫۷۰ و حداکثر ۳٬۳۵۹٫۹۰ لیر. برای هر ماه بعد ۲٬۲۳۲٫۳۰ لیر اضافه می‌شود. برخی کشورها نرخ دیگری دارند یا با رفتار متقابل معاف‌اند. نرخ گذرنامه‌ی خودتان را پیش از پرداخت در همان جدول ببینید.

کسی که بدون ویزا آمده و اولین بار اقامت می‌گیرد، ممکن است هزینه‌ی ویزای یک‌بار ورود را هم بدهد. فهرست مدارک اداره‌ی مهاجرت این را می‌گوید و کشورهای معاف را جدا می‌کند. مبلغ دقیق را سامانه‌ی e-İkamet روی فرم شما نشان می‌دهد.

از ایران تا اقامت، قدم به قدم

1. ۱

   دانشگاه و رشته را انتخاب کنید

   در دانشگاه‌های ترکیه فهرست کوتاهی بسازید. شرایط پذیرش و شهریه در راهنمای کامل تحصیل در ترکیه آمده است.

2. ۲

   تأیید مدرک را پیش از پذیرش ببینید

   اگر می‌خواهید مدرکتان در ایران هم کار کند، دانشگاه را در تأیید مدرک ترکیه در وزارت علوم پیدا کنید. برای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی ملاک دانشگاه‌های مورد تأیید وزارت بهداشت است.

3. ۳

   نظام وظیفه و انتقال پول را روشن کنید

   آقایان مشمول، وضعیت خروج از کشور را پیش از هر پرداختی بپرسند. راه پرداخت شهریه را هم کتبی از دانشگاه بگیرید. هر دو در کارهای پیش از رفتن از ایران آمده است.

4. ۴

   بدون ویزا وارد شوید

   با گذرنامه‌ی عادی ایرانی ویزای تحصیلی لازم ندارید. شرط‌ها و مهلت‌ها را پیش از سفر در ویزای تحصیلی ترکیه بررسی کنید.

5. ۵

   اقامت دانشجویی بگیرید

   ثبت‌نام کنید و در سامانه‌ی e-İkamet درخواست بدهید. مدارک در فهرست مدارک اقامت دانشجویی و راهنمای اداره‌ی مهاجرت که نسخه‌ی فارسی هم دارد آمده است. مراحل کامل را در مراحل گرفتن اقامت تحصیلی ببینید.

6. ۶

   بعد از یک سال، خانواده را بیاورید

   با درآمد، خانه و بیمه برای همسر و فرزندان اقامت خانوادگی بگیرید (ماده‌ی ۳۵ قانون ۶۴۵۸).

7. ۷

   اقامت را بدون وقفه نگه دارید

   اگر تحصیل طول کشید، اقامت سال به سال تمدید می‌شود (ماده‌ی ۳۷ آیین‌نامه‌ی اجرایی). در هر سال بیش از شش ماه بیرون از ترکیه نمانید، مگر برای تحصیل یا درمان (ماده‌ی ۲۸ قانون ۶۴۵۸).

8. ۸

   تا شش ماه بعد از فارغ‌التحصیلی درخواست بدهید

   اقامت یک‌ساله‌ی فارغ‌التحصیلان فقط یک بار داده می‌شود (ماده‌ی ۳۱ قانون ۶۴۵۸). در این مدت کار پیدا کنید.

9. ۹

   با مجوز کار، ۸ سال را کامل کنید

   کارفرما مجوز کار شما را می‌گیرد. وقتی ۸ سال حساب‌شده کامل شد، درخواست اقامت بلندمدت بدهید (ماده‌ی ۴۳ قانون ۶۴۵۸).

این راه برای چه کسی نیست

مهاجرت تحصیلی راهی واقعی است، اما برای همه نیست. اگر خودتان را در یکی از این موارد می‌بینید، پیش از پرداخت هر پولی دوباره فکر کنید.

• کسی که فقط اقامت می‌خواهد و قصد درس خواندن ندارد. اقامت دانشجویی به ثبت‌نام واقعی بسته است. آموزش باز یا از راه دور اقامت دانشجویی نمی‌دهد (ماده‌ی ۳۵ آیین‌نامه‌ی اجرایی).
• کسی که می‌خواهد پدر و مادرش را هم بیاورد. اقامت دانشجویی برای آن‌ها هیچ حقی ندارد (ماده‌ی ۳۸ قانون ۶۴۵۸).
• خانواده‌ای که از روز اول با هم می‌آید و درآمد ثابتی ندارد. اقامت خانوادگی یک سال صبر و درآمدی مشخص می‌خواهد.
• کسی که اقامت دائم را در چهار پنج سال می‌خواهد. با قاعده‌ی نصف، در مثال کارشناسی بالا حدود ده سال و نیم طول می‌کشد.
• کسی که می‌خواهد خرج خانواده را از کار دانشجویی بدهد. دانشجوی کارشناسی در سال اول نمی‌تواند کار کند و بعد از آن هم مجوز کار لازم دارد (ماده‌ی ۴۱ قانون ۶۴۵۸).
• کسی که دوره‌ی زبان ترکی را راه اقامت تحصیلی می‌داند. اقامت دوره‌ی زبان کوتاه‌مدت است، حداکثر دو بار داده می‌شود و اقامت دانشجویی نیست (ماده‌ی ۳۱ قانون ۶۴۵۸).